Tacir, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 12/1 maddesinde ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişi olarak tanımlanmıştır. Ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir. (TTK Md. 11) Ticaret şirketleri tacir hükmündedir. Amacına varmak için ticari bir işletme işleten ve gelirinin yarısından fazlasını kamu görevi niteliğindeki işlere harcayan vakıflar, kamu yararına çalışan dernekler ve kendi kuruluş kanunları gereğince özel hukuk hükümlerine göre yönetilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişilerinin kendileri değil fakat bunlar tarafından kurulan kurum ve kuruluşlar da tacir sayılırlar.
Türk Ticaret Kanununda ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedeni çalışmasına dayanan, sabit işyerinde veya gezici olarak sanat veya ticaretle uğraşan kişi esnaf olarak tanımlanmıştır. Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki, dolayısıyla tacir ile esnaf arasındaki sınır, Bakanlar Kurulunca çıkarılacak kararname ile belirlenecektir. Yazımızın hazırlandığı tarihe kadar, yeni TTK’daki bu yetkiye istinaden henüz yayımlanmış bir karar bulunmamaktadır.
Tacir ile esnaf arasındaki ayrım tacir olmanın veya tacir sayılmanın getirdiği yükümleler açısından önem arz etmektedir. TTK’nın 18. maddesinde tacir olmanın hükümleri arasında sayılan yükümlülüklerin biri de bu Kanun hükümleri uyarınca gerekli ticari defterleri tutmaktır. Defter tutma yükümlülüğü Kanunun 64. maddesinde ayrıca düzenlenerek her tacirin, ticari defterleri tutmak ve defterlerinde ticari işlemleriyle ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ve her hesap dönemi içinde elde edilen neticeleri, bu Kanuna göre açıkça görülebilir bir şekilde ortaya koymak zorunda olduğu belirtilmiştir.
Türk Ticaret Kanununa göre tutulacak ticari defterler;
1)Yevmiye defteri,
2)Defteri kebir,
3)Envanter defteri,
4)Pay defteri,
5)Yönetim kurulu karar defteri ve
6)Genel kurul toplantı ve müzakere defteridir.
Bu defterlerin ilk üçü işletmenin muhasebesiyle ilgili olan, diğer üçü de muhasebeyle ilgili olmayan defterlerdir.
TTK’nın 64. maddesinde fiziki ortamda veya elektronik ortamda tutulan ticari defterlerin nasıl tutulacağı, defterlere kayıt zamanı, onay yenileme ile açılış ve kapanış onaylarının şekli ve esaslarını belirleme konusunda Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığına müşterek tebliğ çıkarma yetkisi verilmiştir. Bu yetkiye istinaden 19.12.2012 tarih ve 28502 sayılı Resmi Gazete’de “Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ” yayımlanmıştır. Tebliğde yapılan düzenlemelerin bir kısmına aşağıda özet yer verilmiştir.
Gerçek veya tüzel kişi olup olmadığına bakılmaksızın her tacir yevmiye defteri, envanter defteri ve defteri kebiri tutmakla yükümlüdür. Şahıs şirketleri (kollektif ve komandit şirketler) bunlara ilave olarak genel kurul toplantı ve müzakere defterini de tutacaklardır. Anonim ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler de ilave olarak pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteri, limited şirketler ise pay defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri tutmak zorundadır. Limited şirketlerde müdür veya müdürler kurulunun şirket yönetimi ile ilgili olarak aldığı kararlar genel kurul toplantı ve müzakere defterine kaydedilebileceği gibi ayrı bir müdürler kurulu karar defteri de tutulabilir.
Özel hukuk hükümlerine göre idare edilmek veya ticari şekilde işletilmek üzere Devlet, il özel idaresi, belediye ve köy ile diğer kamu tüzel kişileri tarafından kurulan ve tüzel kişiliği bulunmayan ticari işletmeler ile kamu yararına çalışan dernekler ve gelirinin yarıdan fazlasını kamu görevi niteliğindeki işlere harcayan vakıflar tarafından kurulan ticari işletmeler ve bunlara benzeyen ve tüzel kişiliği bulunmayan diğer ticari teşekküller yevmiye defteri, envanter defteri ve defteri kebiri tutmakla yükümlüdürler.
Mevcut durumda kullanılmakta olan, pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteri yeterli yaprakları bulunmak kaydıyla ve yayımlanan Tebliğde belirtilen bilgilerden eksik olanların yazılması suretiyle açılış onayı yapılmaksızın kullanılmaya devam edilebilir. Limited şirketlerde halen kullanılmakta olan ortaklar kurulu karar defterleri de yeterli yaprakları bulunmak kaydıyla, genel kurul toplantı ve müzakere defteri olarak kullanılmaya devam olunabilir.
Fiziki ortamda (kağıt ortamında) tutulan ticari defterler tasdike tabi olup, Türk Ticaret Kanununa istinaden yayımlanan Ticari Defterlere İlişkin Tebliğe göre tasdik yer ve zamanları aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
Martial arts figure prominently in many Asian cultures, and the first known traces.
Notar: (*) Açılış onaylarının noter tarafından yapıldığı hallerde ticaret sicili tasdiknamesinin noterce aranması zorunludur. Ancak 2013 yılına dair defterlerin 1/1/2013 tarihine kadar yapılacak açılış onaylarında noterlerce ticaret sicil tasdiknamesi aranmayacaktır. Ticaret şirketleri dışındaki gerçek ve tüzel kişi tacirlerin kuruluş sırasında yaptıracakları ticari defterlere ilişkin açılış onaylarında ticaret sicili tasdiknamesi aranmayacaktır.
(**) Pay defterinin yenilenmesinin gerektiği durumlarda açılış onayı yapılacak yeni defter, kullanımına son verilecek defterle veya zayi edilmişse zayi belgesi ile birlikte notere ibraz edilir. Yeni pay defterinin açılış onayının yapıldığı sırada noter, eski deftere veya zayi belgesine yeni pay defterinin açılış onayının yapıldığını tarih ve sayı belirtmek suretiyle şerh düşer. Eski defterde veya zayi belgesinde söz konusu şerhi gören noter tekrar bir açılış onayı yapamaz.
Onaya tabi defterlerin hesap dönemi içinde dolması dolayısıyla veya başka sebeplerle yıl içinde yeni defter kullanmaya mecbur olanlar bunları kullanmaya başlamadan önce açılış onayı yaptırmak zorundadırlar.
Gerçek ve tüzel kişi tacirler itibariyle tutulması gereken ticari defterler aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.
Yapılması gereken açılış ve kapanış tasdiklerini yaptırmayan tacirler için 4.000 TL (dörtbinTL) idari para cezası öngörülmüştür.(TTK Md.562/1–c)Ticari defterler fiziki ortamda tutulabileceği gibi elektronik ortamda da tutulabilir. Ticari defterlerin elektronik ortamda tutulması halinde bu defterlerin açılışlarında ve yevmiye defteri ile yönetim kurulu karar defterinin kapanışında noter onayı aranmayacaktır. Elektronik ortamda tutulacak defterler ile ilgili 13.12.2011 tarihli ve 28141 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 Sıra Numaralı Elektronik Defter Genel Tebliği hükümleri uygulanacaktır.
Gerçek kişi tacirler, 2013 yılı için hangi ticari defterleri tasdik ettirecektir?
Yeni Türk Ticaret Kanunu uygulanmaya başlamadan 30.06.2012 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 6335 sayılı Kanunla TTK’nın 64. maddesinin 5. fıkrasında da değişiklik yapılmıştır.
Değişiklikten sonraki ilgili fıkradaki düzenlemeye göre gerçek ve tüzel kişiler, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun defter tutma ve kayıt zamanıyla ilgili hükümleri ile aynı Kanunun 175 inci ve mükerrer 257 nci maddelerinde yer alan yetkiye istinaden yapılan düzenlemelere uymak zorundadırlar. Yeni Türk Ticaret Kanunundaki defter tutma, envanter, mali tabloların düzenlenmesi, aktifleştirme, karşılıklar, hesaplar, değerleme, saklama ve ibraz hükümleri Vergi Usul Kanunu ile diğer vergi kanunlarının aynı hususları düzenleyen hükümlerinin uygulanmasına, vergi kanunlarına uygun olarak vergi matrahının tespit edilmesine ve buna yönelik mali tabloların hazırlanmasına engel teşkil etmeyecektir.
Türk Ticaret Kanununun 64. maddesinin 5. fıkrasına göre gerçek ve tüzel kişilerin defter tutmaya ilişkin hükümlerine uymak zorunda oldukları 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 171 – 226. maddelerinde defterlerin tutulmasıyla ilgili düzenlemeler yer almaktadır.
Vergi Usul Kanununa göre tüccarlar, defter tutma bakımından iki sınıfa ayrılır ve birinci sınıf tüccarlar bilanço esasına göre; ikinci sınıf tüccarlar da işletme hesabı esasına göre defter tutarlar. (VUK Md 176) Gerçek kişilerin tüccar sınıfı ayrımları alış satış tutarlarına göre yapılmış olup,
– Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alımlarının tutarı 140.000 TL’yi veya satışlarının tutarı 190.000 TL’yi aşan;
– Alım satım dışındaki işlerle uğraşanlardan bir yıl içinde elde ettikleri gayri safi iş hasılatı 77.000 TL’yi aşan;
– Yukarıdaki her iki işi birlikte yapanlarda ise gayri safi iş hasılatının (77.000 TL’nin) beş katı ile yıllık satış tutarının toplamı 140.000 TL’yi aşan gerçek kişiler birinci sınıf tacir sayılıp bilanço esasına göre yevmiye, defteri kebir ve envanter defterlerini tutacaklardır. Belirtilen tutarlar 2012 yılında geçerli tutarlar olup, 2013 yılı için yeniden değerleme oranında (% 7,8) artırılarak dikkate alınacaktır. Yeniden değerleme oranı ile arttırılmış tutarların 2013 yılı için sırasıyla en az 150.000 TL, 204.000 TL, 83.000 TL olacağı tahmin edilmekle birlikte Vergi Usul Genel Tebliğlerini izlemekte fayda vardır. Belirtilen tutarları aşmayan gerçek kişi tacirler ise işletme hesabı esasına göre defter tutabilirler.
Zekeriya ÇELİK
Yeminli Mali Müşavir -Yönetici Ortak
NSR Yeminli Mali Müşavirlik ve Bağımsız Denetim A.Ş.
