4857 sayılı İK (iş kanunu) yürürlükteyken 30 Haziran 2012 tarihinde 6331 sayılı İSGK (iş sağlığı ve güvenliği kanunu) yayınlanarak 1 Ocak 2013 tarihinde uygulamaya girecek. Kanunun çıkması ile yeni bir gündem de oluşmuş oldu. Medyada çıkan haberlerin ardından sivil toplum kuruluşlarının ve iş dünyasının farklı yorum ve tepkileri de oldu. Yaşanan iş kazalarının sık sık medyada yer alması ile kanun da tartışmaya açıldı.
İş kazaları Türkiye’nin çok acı bir tablosu olması ülke gündemini oluşturmaktan uzak kalmıştır. Trafik kazaları kadar kayıp yaşanmasa da Avrupa’da iş kazalarında birinci sıradayız. Yeni iş sağlığı ve güvenliği kanunu çıkması ile herkes kötü gidişatın azalmasını ümit etmektedir fakat İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının bir anda gerçekleşmesi zor bir süreç olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu süreçte etkin olan iş güvenliği uzmanları ve idari para cezalarıdır.
Uygulamada olan 4857 sayılı İK ile uygulamaya girecek olan 6331 sayılı İSGK arasında önemli olan hususlardan idari para cezaları gibi farklılıklar göze çarpmaktadır. 6331 sayılı kanununda 10 kata kadar değişen idari para cezaları geldi.
4857 İK idari para cezaları ile 6331 İSGK yer alan idari para cezaları;
- Sağlık Raporları; 4857 İK madde 86’da Ağır ve tehlikeli işlerde çalışanlar için sağlık raporu almamak durumunda her işçi için 250 TL idari para cezası bulunmaktayken 6331 İSGK madde 15’te ağır ve tehlikeli işler ibaresi kalkarak tüm çalışanlar için sağlık muayenesi yapılması gerekmektedir. Yapılmaması durumunda ise her işçi için 1000 TL idari para cezası uygulanır.
- İşverenin Genel Yükümlülükleri; 4857 İK madde 77, İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmemek durumunda idari para cezası 1250 TL iken 6331 İSGK madde 4/a,b belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda idari para cezası 2000 TL’dir.
- İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi; 4757 İK madde 81’de İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yükümlülükleri yerine getirmemek kapsamında değerlendirilmektedir ve idari para cezası 1250 TL iken 6331 İSGK madde 8 kapsamında idari para cezası 1500 TL’dir.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu; 4757 İK madde 81, kurul oluşturmamak İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yükümlülükleri yerine getirmemek kapsamında değerlendirilerek idari para cezası 1250 TL iken, 6331 İSGK madde 22’de idari para cezası 2000 TL’dir.
- Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi; 4857 İK madde 81, OSGB oluşturmamak İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yükümlülükleri yerine getirmemek kapsamında değerlendirilerek idari para cezası 1250 TL iken, 6331 İSGK madde 8’e göre idari para cezası her çalışan için 1500 TL, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktardır.
- İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı çalıştırma yükümlülüğü; 4857 İK madde 81’de devamlı en az 50 işçinin olması ve işyerinin sanayiden sayılması gerekiyordu. Bu kapsamda İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yükümlülükleri yerine getirmemek durumunda idari para cezası 1250 TL tek ceza olarak alınırken 6331 İSGK madde 6’da ise çalışanın varlığı yükümlülük için yeterlidir. Devamlı çalışma ve sanayiden sayılan iş koşulu yoktur. İşveren yükümlülüklerini dışarıdan hizmet alarak yerine getirebilir fakat işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerinde, diğer sağlık personeli görevlendirilmesi zorunlu değildir. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi durumunda idari para cezası takip eden her ay; hekim için 5000 TL, uzman için 5000 TL ve sağlık personeli için 2500 TL’dir. Ayrıca 6331 İSGK madde 22’ye göre 50’den fazla kişi çalışıyorsa iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulacaktır. İş sağlığı ve güvenliği kurulu yükümlülüğü yerine getirilmemesi durumunda idari para cezası 2000 TL’dir.
- İş sağlığı ve güvenliği eğitimi; 4857 İK madde 77, İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmemek kapsamında değerlendirilir ve idari para cezası 1250 TL’dir. 6331 İSGK madde 17/1’e göre idari para cezası her işçi için 1000 TL’dir.
- Mesleki eğitim; 4857 İK madde 85/1’de mesleki eğitim almamış işçi çalıştırmak her işçi için idari para cezası 550 TL iken 6331 İSGK madde 17/3’de mesleki eğitim almamış işçi çalıştırmak her işçi için idari para cezası 1000 TL’dir.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmelikleri; 4857 İK madde 78, İş sağlığı ve güvenliği yönetmeliklerine aykırı davranmak kapsamında yönetmelikteki her bir hüküm ve izleyen ay için idari para cezası 250 TL’dir. 6331 İSGK madde 30’da yönetmeliklere aykırı davranmak her bir hüküm ve izleyen her ay için idari para cezası 1000 TL’dir.
- İş Kazası ve Meslek Hastalığının Bildirilmesi; İş kazası ve meslek hastalığının bildirilmesi 5510 SGK madde 13,14’e göre 3 iş günü içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilecektir. 4857 İK madde 77, İş kazası ve meslek hastalıklarının bildirilmemesi İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirilmemesi kapsamında idari para cezası 1250 TL’dir. 6331 İSGK madde 14’de 3 iş günü içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirim yapılmaması durumunda idari para cezası 200 TL’dir. İş kazaları ve meslek hastalıklarının kaydı tutulmaması ile yaralanma ve ölüme yol açmayan ancak işyerinde Ramak kala olayların raporları düzenlenmemesi durumunda idari para cezası her bir yükümlülük için 2000 TL’dir.
- İşin durdurulması süreci; 4857 İK madde 78’de faaliyeti durdurulan işi izin almadan devam ettirmek veya kapatılan işyerini izinsiz açmak durumunda 1250 TL idari para cezası uygulanmakta iken 6331 İSGK madde 25’de ise her bir çalışan ve izleyen her ay idari para cezası 1000 TL’dir.
6331 İSGK özgü idari para cezaları da yürürlüğe girmiştir. 6331 İSGK özgü idari para cezaları;
- İşin durdurulması ve çalışanın hakkı; madde 25’de iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde işyerinin bir bölümünde veya tamamında iş durdurulur. Karara uymaya işveren hakkında idari para cezası 10000 TL’dir.
- Tahliye; madde 12’ye göre ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlike meydana gelmesi durumunda İşveren çalışanlardan işlerine devam etmelerini isteyemez. Her bir yükümlülük ve izleyen her ay için idari para cezası 1000 TL’dir.
- Çalışan Temsilcisi; madde 20’de İşverenin çalışan sayısına göre çalışan temsilcisi seçimini sağlamaması durumunda idari para cezası 1000 TL’dir.
- Destek Elemanı; madde 3’te destek elemanı asli görevinin yanında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak önleme, koruma, tahliye, ilkyardım gibi konularda görevlendirilen yeterli eğitim verilmiş kişidir. Destek elemanı yeni çıkarılacak yönetmeliklerde açıklanacaktır ve sağlanamaması durumunda idari para cezası 1000 TL’dir.
- Acil Durum Planları, yangınla mücadele ve ilkyardım; madde 11 işverenin acil durumların belirlenmesi, acil durum planları, eğitim ve tatbikat yaptırılması ve işyeri dışındaki kuruluşlar ile irtibatı sağlayacak gerekli düzenlemelerin yapılmaması ile her bir yükümlülük ve izleyen her ay 1000 TL idari para cezası uygulanır.
- Risk değerlendirmesi, kontrol, ölçüm ve araştırma; madde 10/1 Risk değerlendirmesi yapmamak veya yaptırmamak durumunda idari para cezası 3000 TL ve cezayı izleyen her ay için 4500 TL, 10/4’e göre çalışma ortamında maruz kalınan risklerin araştırmalarının yapılmaması durumunda ise idari para cezası 1500 TL’dir. Risk değerlendirmesi ile ilgili detaylar bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile netlik kazanacaktır.
- İş Merkezi Yönetimlerinin yükümlülüğü (iş merkezleri, iş hanları, sanayi bölgeleri, siteler); madde 23/2 belki de tartışma konusu olan maddedir. İş sağlığı ve güvenliği konusunda koordinasyonu sağlamak, diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler hususunda gerekli tedbirleri almak ve işverenleri uyarmak, uyarılara uymayan işverenleri bakanlığı bildirmek sonucunda idari para cezası 5000 TL’dir.
- Güvenlik raporu veya büyük kaza önleme politika belgesi; madde 29 en fazla idari para cezasının yer aldığı maddedir. Büyük endüstriyel kaza oluşabilecek işyerleri için büyük kaza önleme politika belgesi veya güvenlik raporu işveren tarafından hazırlanarak incelenmek için bakanlığa verilecektir. Bu belgeyi hazırlamayan işveren hakkında idari para cezası 50000 TL’dir. Rapor hazırlanmadan işyerini işletmeye açan veya durdurulan işyerinde çalışmaya devam eden işveren hakkında idari para cezası 80000 TL’dir.
GSMH (Gayri Safi Millî Hasıla), bir ülke vatandaşlarının verilen bir yıl için ürettikleri toplam mal ve hizmetlerin, belli bir para birimi karşılığındaki değerinin toplamıdır. İş kazaları nedeniyle Türkiye’nin GSMH’sının yüzde 5’i kaybolmaktadır. Bakanlık iş sağlığı ve güvenliği kanunu uygulaması ile hedeflenen değerlere ulaşmak istemektedir. Yeni kanunun getirilerine karşın işletmelerin tavrı çok önemlidir. İşverenler için iş güvenliği uzmanlarının ve işyeri hekimlerinin getirisi olmadığı uygulamaların aksaması için yeterlidir. İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü Kasım Özer’e İşverenini şikâyet eden bir uzmanın işine devam edebileceğine inanıyor musunuz? Sorusuna karşı İşverenini ikna etmek uzmanın işi ne yapacak edecek onu ikna edecek diyerek açıklama yapması iş güvenliği uzmanları için zor bir süreci işaret etmektedir. İş Sağlığı Kanunun çıkması ve uygulamadaki başarıları herkesin beklentisi olsa da İş kazaları sonrasında hukuki süreç çalışmalara çekimser bir tavır takındırmaktadır. Kanunun başarı ile uygulamaya konması, iş kazalarının ve meslek hastalıklarının olmaması ümidiyle…
Fatih Ataselim
C Sınıfı İSG Uzmanı
